What Is Cost ? Types of Cost-Accounting cost, Economic cost, Monetary Cost, Real Cost, Fixed cost, Variable Cost +2 Economics Odia Classroom Note

 

ପରିବ୍ୟୟ (Cost)

• ଦ୍ରବ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଯେଉଁ ଖର୍ଚ୍ଚ ବା ବ୍ୟୟ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଉତ୍ପାଦନ ନିମନ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଉତ୍ପାଦନର ସାଧନ ଯଥା :- ଭୂମି, ଶ୍ରମ, ପୁଞ୍ଜି ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ହେଉଥିବା ବ୍ୟୟକୁ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦନର ସାଧନ କ୍ରୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ପାଉଣା ଦେଇଥାଏ ।ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଦେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପାଉଣାର ସମଷ୍ଟି ହେଉଛି ପରିବ୍ୟୟ । ଏହା ମଜୁରୀ, ସୁଧ, ଅଧିଶେଷ , ସରକାରଙ୍କୁ ଦେଉଥିବା କର ଇତ୍ୟାଦିର ସମଷ୍ଟି ।

ହିସାବଗତ ପରିବ୍ୟୟ (Accounting cost) :-

• ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପାଦନର ସାଧନ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ବ୍ୟୟ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ହିସାବଗତ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ମଜୁରୀ, କଞ୍ଚାମାଲ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ପାଉଣା, ପୁଞ୍ଜିପାଇଁ ସୁଧ, ଭୂମିପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅଧିଶେଷ ଇତ୍ୟାଦି ହିସାବଗତ ପରିବ୍ୟୟର ଉଦାହରଣ ।

• ହିସାବଗତ ପରିବ୍ୟୟକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପରିବ୍ୟୟ (explicit cost) ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

• ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଭୂମି, ଶ୍ରମ, ପୁଞ୍ଜି ଇତ୍ୟାଦି ସାଧନ ନିମନ୍ତେ ଯେଉଁ ନଗଦ ପାଉଣା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ହିସାବଗତ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ବା ଦୃଶ୍ୟମାନ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ବିଜ୍ଞାପନ, ବିକ୍ରୟଗତ, ପରିବହନ ବାବଦରେ ଦେଉଥିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ହିସାବଗତ ପରିବ୍ୟୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

• ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ହିସାବରକ୍ଷକ ଏହି ପରିବ୍ୟୟକୁ ହିସାବ ଖାତାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି ।

ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିବ୍ୟୟ (Economic cost) :-

• ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିବ୍ୟୟ ହେଉଛି ଉଭୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଲୁକ୍କାୟିତ ପରିବ୍ୟୟର ସମଷ୍ଟି ।

• 

 

ଲୁକ୍କାୟିତ ପରିବ୍ୟୟ (Implicit cost) :-

• ଲୁକ୍କାୟିତ ପରିବ୍ୟୟ କହିଲେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କ ସ୍ଵାଧୀନ ଓ ନିଜସ୍ଵ ଅଧିକାରର ଆରୋପିତ ପରିବ୍ୟୟକୁ ବୁଝାଏ ।

• ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କ ନିଜସ୍ଵ ଭୂମିପାଇଁ ଅଧିଶେଷ, ନିଜସ୍ଵ ଶ୍ରମପାଇଁ ମଜୁରୀ ଏବଂ ନିଜସ୍ଵ ପୁଞ୍ଜିପାଇଁ ସୁଧକୁ ବୁଝାଏ ।

• ଲୁକ୍କାୟିତ ପରିବ୍ୟୟକୁ ମଧ୍ୟ ଆରୋପିତ ପରିବ୍ୟୟ (Imputed cost) ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ପରିବ୍ୟୟ (Hidden cost) କୁହାଯାଏ ।

• ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ହିସାବରକ୍ଷକ କେବଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପରିବ୍ୟୟକୁ ହିସାବ ଖାତାରେ ଆକଳନ କରୁଥିବାବେଳେ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରୀ ମାନେ ଉଭୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଲୁକ୍କାୟିତ  ପରିବ୍ୟୟର ସମଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପାଦନ ପରିବ୍ୟୟ ହିସାବରେ ବିଚାର କରିଥାନ୍ତି । ଯାହାକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

ମୌଦ୍ରିକ ପରିବ୍ୟୟ (Monetary Cost) :-

• ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପରିବ୍ୟୟର ମୌଦ୍ରିକ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ମୌଦ୍ରିକ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଉତ୍ପାଦନର ସାଧନ ଗୁଡ଼ିକ କ୍ରୟ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟୋକ୍ତା ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିଥାନ୍ତି, ତାହାର ମୁଦ୍ରାଗତ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ମୌଦ୍ରିକ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କର ମଜୁରୀ, ଭୂମିପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅଧିଶେଷ, କଞ୍ଚାମାଲ ଖର୍ଚ୍ଚ, ସରକାରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା କର, ପୁଞ୍ଜିପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ସୁଧ ଇତ୍ୟାଦି ମୁଦ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ।

ବାସ୍ତବ ପରିବ୍ୟୟ (Real Cost) :-

• ଉତ୍ପାଦନରେ ନିୟୋଜିତ ସମସ୍ତ ସାଧନଗୁଡ଼ିକର ତ୍ୟାଗ, କଷ୍ଟ ଓ ଅସୁବିଧାର ସମଷ୍ଟିକୁ ବାସ୍ତବ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• Ex :- ଶ୍ରମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲାବେଳେ ଯେଉଁ ପରିଶ୍ରମ ଓ କଷ୍ଟ ସ୍ୱୀକାର କରେ ତାହାକୁ ବାସ୍ତବ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ହିସାବ ରକ୍ଷକଙ୍କ ଖାତାରେ ଏହି ସବୁ ବ୍ୟୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ନ ଥାଏ ।

• ବାସ୍ତବ ପରିବ୍ୟୟରେ ସଠିକ୍ ପରିମାଣ ପରିମାପ ଅସମ୍ଭବ ।

• ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବାସ୍ତବ ପରିବ୍ୟୟ ଧାରଣାର ଉପଯୋଗିତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ କୌଣସି ଭୂମିକା ନାହିଁ ।

 

ସ୍ଥିର ପରିବ୍ୟୟ (Fixed cost) :-

• ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଯେଉଁ ପରିବ୍ୟୟର କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ନ ଥାଏ, ତାହାକୁ ସ୍ଥିର ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ଉତ୍ପାଦନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ଥିର ପରିବ୍ୟୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ନାହିଁ ।

• ସ୍ଥିର ପରିବ୍ୟୟକୁ ନିରୁପାୟ ପରିବ୍ୟୟ (Sunk Cost) ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

• Ex :- ଭୂମି ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅର୍ଥଭଡ଼ା, ଋଣର ହାର ସୁଧ, ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଓ କାରଖାନା ଗୃହ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ଖର୍ଚ୍ଚ, ସ୍ଥାୟୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବେତନ ଇତ୍ୟାଦି ।

• ଉତ୍ପାଦନ ଶୂନ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ପରିବ୍ୟୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ ।

• ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ସ୍ୱଳ୍ପକାଳରେ ସ୍ଥିରସାଧନ ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଯେଉଁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ସ୍ଥିର ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

Output (unit)	TFC
0	12
1	12
2	12
3	12
4	12
5	12

ପରିବର୍ତ୍ତୀ ପରିବ୍ୟୟ (Variable Cost) :-

• ସ୍ୱଳ୍ପକାଳରେ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ସାଧନ ନିମନ୍ତେ ହେଉଥିବା ବ୍ୟୟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ଉତ୍ପାଦ ପରିମାଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ଯେଉଁ ପରିବ୍ୟୟର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ, ତାହାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

• ପରିବର୍ତ୍ତୀ ପରିବ୍ୟୟ ଓ ଉତ୍ପାଦ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି । ଅର୍ଥାତ୍ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ପରିବ୍ୟୟ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଉତ୍ପାଦ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ପରିବ୍ୟୟ ହ୍ରାସ ହେଲେ ଉତ୍ପାଦ ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସପାଏ ।

 

• Ex :- ଶ୍ରମିକ ମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ମଜୁରୀ, କଞ୍ଚାମାଲ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ପାଉଣା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ।

• ପରିବର୍ତ୍ତୀ ପରିବ୍ୟୟକୁ ପ୍ରଧାନ ପରିବ୍ୟୟ ବା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପରିବ୍ୟୟ କୁହାଯାଏ ।

Output (unit)	TVC
0	0
1	6
2	10
3	15
4	24
5	35

ପରିବ୍ୟୟ ଉପରେ କାଳର ପ୍ରଭାବ :-

• ଉତ୍ପାଦନ ଓ ପରିବ୍ୟୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସମୟ ବା କାଳର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି । ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମୟ ବା କାଳକୁ ୩ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ।

ଯଥା :-

1 - ବଜାର କାଳ ବା ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ କାଳ 

2 - ସ୍ୱଳ୍ପ କାଳ

3 - ଦୀର୍ଘ କାଳ

1- ବଜାର କାଳ (Market period or Very Short Period) :-

(i) ବଜାର କାଳକୁ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପକାଳ କୁହାଯାଏ ।

(ii) ମାଛ, ଦୁଗ୍ଧ ଭଳି ପଚନଶୀଳ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ସମୟ ଅବଧି ଦିନେ, କିମ୍ବା ଦୁଇଦିନ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ କାଳରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଦର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗାଣ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରି ନ ଥାଏ ।

2.ସ୍ୱଳ୍ପକାଳ (Short Period) :-

 (i) ଯେଉଁ ସମୟ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ କେବଳ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ସାଧନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି, ତାହାକୁ ସ୍ୱଳ୍ପକାଳ କୁହାଯାଏ ।

(ii) ସ୍ୱଳ୍ପକାଳରେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ କେବଳ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ସାଧନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଉତ୍ପାଦନ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ କରନ୍ତି ।

(iii) ସ୍ୱଳ୍ପକାଳରେ ସ୍ଥିର ସାଧନର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର ରହେ । ଯଥା :- କାରଖାନା ଗୃହ, ମେସିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।

3. ଦୀର୍ଘ କାଳ (Long Period) :-

(i) ଯେଉଁ ସମୟ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ସମସ୍ତ ସାଧନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଦୀର୍ଘ କାଳ କୁହାଯାଏ ।

(ii) ଦୀର୍ଘ କାଳରେ ଉଭୟ ସ୍ଥିର ଓ ପରିବର୍ତ୍ତୀ ସାଧନ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ।

(iii) ଏହି କାଳରେ ମୋଟ ଉତ୍ପାଦର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମସ୍ତ ସାଧନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

(iv) ଦୀର୍ଘକାଳରେ କୌଣସି ସାଧନର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ । ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ ସାଧନ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ।